Làm Thế Nào Để Cà Phê Việt Nam Bán Đắt Như Cà Phê Ngoại?
Trong thế giới cà phê specialty, nơi chất lượng được đo lường bằng điểm số khắt khe, Panama vừa lập nên một kỷ lục mới tại cuộc thi Best of Panama (BOP) 2025. Lô cà phê Geisha Washed từ Hacienda La Esmeralda, với điểm số 98/100, mức cao nhất lịch sử cuộc thi, đã được bán với giá 30.204 USD mỗi kg (tổng giá trị 604.080 USD cho khoảng 20 kg), do Julith Coffee, một quán cà phê mới mở tại Dubai, mua lại. Mức giá này không chỉ phá vỡ kỷ lục trước đó mà còn khẳng định vị thế của Panama như một "thánh địa" cà phê xuất chúng. Nhưng tại sao một lô cà phê lại xứng đáng với số tiền "khủng" như vậy?
Câu trả lời nằm ở sự kết hợp hoàn hảo giữa tính thuần khiết (Purity), ngưỡng mộ sự xuất chúng từ khoa học canh tác từ gốc rễ đến sơ chế cơ bản, và câu chuyện marketing khéo léo, những yếu tố mà Việt Nam nói chung, và nông dân nói riêng có thể học hỏi để nâng tầm ngành cà phê của mình, giúp cà phê Việt bán đắt hơn trên thị trường toàn cầu.
Panama không phải là quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới, sản lượng của họ chỉ bằng một phần nhỏ so với Việt Nam. Tuy nhiên, Panama đã biến Gesha thành biểu tượng toàn cầu nhờ tập trung vào "Purity", tính tinh khiết và nguyên bản của hương vị mà không cần can thiệp bởi các phương pháp lên men "quái dị" hay phụ gia nhân tạo. Trong BOP 2025, với chủ đề "Canvas of Terroir", cuộc thi nhấn mạnh việc bảo tồn đặc tính tự nhiên của cà phê, phân loại rõ ràng giữa các hạng mục truyền thống (như sơ chế Ướt -Washed và sơ chế khô - Natural) và các phương pháp thử nghiệm (experimental). Lô thắng cuộc GW-01 từ Hacienda La Esmeralda thuộc hạng mục Geisha Washed, phương pháp chế biến ướt truyền thống: hái quả chín tay, loại bỏ vỏ, lên men tự nhiên trong nước lạnh 48 giờ, rửa sạch và phơi chậm kiểm soát.
Nhiều người cho rằng mức giá kỷ lục chỉ là chiêu PR của Julith Coffee để quảng bá thương hiệu mới ở Dubai. Nhưng thực tế, đây là sự kết hợp khéo léo giữa marketing và sư ngưỡng mộ thực thụ, giống như việc sưu tầm túi Hermes Birkin hay đồng hồ limited edition từ "tam thánh" (Patek Philippe, Audemars Piguet và Vacheron Constantin). Những sản phẩm không chỉ đắt vì thương hiệu, mà vì sự chỉnh chu, hiếm có và giá trị văn hóa: Birkin đòi hỏi chờ đợi hàng năm, đồng hồ tam thánh là biểu tượng của thủ công tinh xảo. Tương tự, lô Geisha này là "limited edition" của thế giới cà phê: tinh xảo tuyệt đối bằng sơ chế ướt truyền thống, truy suất nguồn gốc từ nông trại đến ly cà phê, chứng nhận môi trường bền vững, và mang di sản Panama. Julith không chỉ tạo tin đồn lan truyền “buzz” toàn cầu mà còn đầu tư vào độc quyền xa xỉ: bán tách cà phê với giá 980 USD, tổ chức buổi cam quan trải nghiệm.
Panama dạy chúng ta rằng cà phê không chỉ là hàng hóa, mà là di sản đáng đầu tư. Ở mức vĩ mô, Panama đã xây dựng BOP từ năm 2004 như một mô hình đấu giá (auction) quốc tế, thu hút các nhà đấu giá toàn cầu, tổng doanh thu 2025 vượt 2,8 triệu USD, đồng thời thúc đẩy “purity – tính thuần khiết” để chống lại xu hướng lên men thử nghiệm. Việt Nam đã có những giống đầy tiềm năng từ Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), như THA1 và THA2, với nguồn gốc lai từ Ethiopia, mang hương vị tinh tế, độ chua cân bằng, và có năng suất. Những giống này, nếu được trồng và tối ưu hóa từ gốc rễ như Hacienda La Esmeralda: Áp dụng nông nghiệp tái tạo để phục hồi đất (giảm hóa chất, tăng compost hữu cơ), kiểm soát khoa học đa trung vi lượng và sử dụng vi sinh vật để nâng hương vị tự nhiên. Điều quan trọng là tư duy nông nghiệp như Panama: không chỉ tập trung sản lượng mà ưu tiên chất lượng, kiến thức sâu rộng về đất đai, và bền vững. Với THA1/THA2 từ WASI làm nền tảng, nông dân có thể tạo ra các lô "Purity" cao, thu hút người mua quốc tế, biến cà phê THA2 thành di sản Việt với "limited edition" đáng ngưỡng mộ.
Tóm lại, để cà phê Việt bán đắt như cà phê ngoại, cần tầm nhìn tôn vinh “Purity” và khoa học đất nền tảng như Panama, Việt Nam, với tiềm năng lớn từ giống THA2, cùng bàn tay của Vicofa từ chính sách quốc gia đến từng nông hộ, để một ngày nào đó, cà phê Việt cũng xứng đáng được "ngưỡng mộ" như thế.
